Ο νέος τουρκικός νόμος για τη Γαλάζια Πατρίδα

Άρθρο των Δρος Γεωργίου Ανθρακέως και Γεωργίου Δασκαλούλη, που δημοσιεύθηκε στη Hellas Journal στις 28 Μαΐου 2026 και στην εφημερίδα POLITICAL στις 2 Ιουνίου 2026.

Το ζήτημα

Η Τουρκία ετοιμάζει νομοθέτημα που συγκεντρώνει σε ενιαίο νομικό πλαίσιο τις θέσεις της για τις θαλάσσιες ζώνες, θεσμοθετώντας το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Δεν πρόκειται για τεχνική μεταρρύθμιση αλλά για προσπάθεια εσωτερικής και διεθνούς νομιμοποίησης των αναθεωρητικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ένας τέτοιος νόμος δεν μεταβάλλει από μόνος του το διεθνές νομικό καθεστώς — κανένα κράτος δεν αλλάζει μονομερώς θαλάσσια σύνορα μέσω της εσωτερικής του νομοθεσίας. Ο κίνδυνος είναι πρακτικός: γίνεται εργαλείο για NAVTEX, έρευνες σε αμφισβητούμενες περιοχές και παρενόχληση ελληνικών δραστηριοτήτων.

Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Ο ελληνικός Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, που κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά από πολυετή καθυστέρηση, αποτύπωσε επιτέλους σε ευρωπαϊκό θεσμικό έγγραφο τα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Ο σχεδιαζόμενος τουρκικός νόμος είναι η απάντηση σε αυτή την κίνηση.

Το νομικό έρεισμα

Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων στις 23 Ιουνίου 1998 και εντάχθηκε έτσι στο acquis communautaire, δημιουργώντας συντρέχουσα αρμοδιότητα της Ένωσης για τα ζητήματα που εμπίπτουν σε αυτήν και δοτή αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου του Λουξεμβούργου για όσα ρυθμίζονται ρητά, όπως η αλιεία.

Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει την UNCLOS, δεσμεύεται όμως ως υποψήφια χώρα από τη Συμφωνία Σύνδεσης ΕΟΚ – Τουρκίας της 12ης Σεπτεμβρίου 1963.

Η πρόταση: το Συμβούλιο Σύνδεσης

Το άρθρο 25 της Συμφωνίας Σύνδεσης ορίζει ρητά ότι κάθε συμβαλλόμενο μέρος μπορεί να προσφύγει στο Συμβούλιο Συνδέσεως για διαφορά που αφορά την εφαρμογή ή την ερμηνεία της Συμφωνίας και ενδιαφέρει την Κοινότητα, κράτος-μέλος της ή την Τουρκία. Το Συμβούλιο μπορεί να ρυθμίσει τη διαφορά με απόφαση ή να την παραπέμψει στο Δικαστήριο.

Το Πρόσθετο Χρηματοδοτικό Πρωτόκολλο της 23ης Νοεμβρίου 1970 προβλέπει, στο άρθρο 60 παρ. 2, τη λήψη μέτρων διασφάλισης όταν δημιουργούνται σοβαρές διαταραχές σε τομέα οικονομικής δραστηριότητας της Κοινότητας ή κράτους-μέλους.

Με την υπ’ αριθ. 1/95 Απόφαση του Συμβουλίου Σύνδεσης, η Τουρκία αναγνώρισε το δικαίωμα κράτους-μέλους να παραπέμψει τέτοια διαφορά σε Διαιτητικό Δικαστήριο με έδρα τις Βρυξέλλες, αν το Συμβούλιο δεν την επιλύσει εντός εξαμήνου. Η διαιτητική απόφαση είναι δεσμευτική.

Συνεπώς: αν υπάρξει συμφωνία στο Συμβούλιο Σύνδεσης, η διαφορά πηγαίνει στο Δικαστήριο της Ένωσης· αν δεν υπάρξει, με την πάροδο εξαμήνου πηγαίνει στο Διαιτητικό Δικαστήριο των Βρυξελλών.

Τι κερδίζει η Ελλάδα

Απόφαση υπέρ της Ελλάδας θα σήμαινε αφενός την de facto και de jure αναγνώριση των ελληνικών δικαιωμάτων που απορρέουν από την UNCLOS του 1982 και από τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό της Ένωσης στο Αιγαίο, και αφετέρου τη δυνατότητα επιβολής οικονομικών μέτρων στάθμισης της προκληθείσας ζημίας.

Η μη ενεργοποίηση, επί του παρόντος, της Ρήτρας Αμοιβαίας Άμυνας του άρθρου 42 παρ. 7 ΣΕΕ δεν είναι αδυναμία αλλά ένδειξη στρατηγικής ωριμότητας: επιτυγχάνεται η πολιτική και νομική καταδίκη της Τουρκίας, ενώ το δικαίωμα στη συλλογική αυτοάμυνα διατηρείται ακέραιο ως έσχατη λύση.

Οι συγγραφείς

Δρ. Γεώργιος Ανθρακεύς — Διδάκτωρ Νομικής Πανεπιστημίου Αμβούργου, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Γεώργιος Δασκαλούλης — LL.B. (Hons), LL.M. (Η.Β.), Licenciado em Direito, Mestre em Direito (Πορτογαλία), Ισοτιμία Νομικής (Α.Π.Θ.).

Το πλήρες άρθρο στη Hellas Journal →